فاطمه گوارایی
اسطورهها داستانهای جستجوی آدمی برای یافتن حقیقت و معنا طی اعصار و قرون متمادیاند .
تقدیم به برادرم هدی صابر که محتمل پرواز ناصر حجازی خاطرات همه بزرگان ورزش و علی الخصوص جهان پهلوان تختی را در جانش شعله ور ساخته و میله های زندان نگذاشته است تا اندوه و درد خود را با غم مردم پیوند زند!
***
الف. در باور اساطیری مردمان سرزمین من هر زمان سخن از پهلوانی و جوانمردی است از گذشته های دورتر پهلوان پوریای ولی و در دوره متاخر از جهان پهلوان تختی نام می برند .
می گویند اسطوره سرگذشتی راست و مقدس است و پیام و گفتاری است برگزیده تاریخ ؛ مشخص کننده ساختار حیات اجتماعی یک قوم و ملت؛ بن مایه و معرفتی است که مردمان هر سرزمین با آن زندگی می کنند . در واقع آن چه در انسان ها مشترک است در اسطوره ها بازتاب می یابد و آن ها الگوهای زندگی را ارائه می دهند . اسطوره ها داستان های جستجوی آدمی برای یافتن حقیقت و معنا طی اعصار و قرون متمادی اند .
ب. پوریای ولی پهلوان نام آور قرن هفتم و هشتم هجری ایران زمین است که علاوه بر جایگاه والا در ورزش باستانی و زورخانه ای ،عارف و شاعر نیز بوده است .
افسانه های بسیاری در باره پوریای ولی نقل شده اما در کنه همه این روایت های اساطیری ، افسانه ها و داستان های عامیانه رمز ماندگاری او در دروغ نگفتن ، دشنام ندادن ، محبتش به مردم و یاری درماندگان ، شجاعت و توانائی های روحی و جسمی ، جوانمردی ، از خود گذشتگی ، پاک نهادی ، عدل و انصاف و وفاداری او به مردم نهفته است . تا جایی که بسیاری از ایرانیان در هر کار سخت و سترگ نام او را بر زبان آورده و از او یاد کرده و می کنند.
پ. شهریور 1341 ، زلزله ویرانگر بوئین زهرا . تختی برای اولین بار برای یاری مردم دست نیاز به سوی دیگران دراز می کند و این دست از سوی مردم با صمیمیت فشرده می شود . سعی صفا و مروه گوهر گرانبهای ملت برای جمع آوری اعانه جهت زلزله زدگان از چهارراه ولی عصر کنونی تهران آغاز می شود و بعد از دو روز راه پیمایی و جمع آوری حجم بسیاری از کمک رسانی مردمی که به عمال خودکامگان حاکم اعتماد نداشتند ، نمونه کم نظیری را در تاریخ مشارکت های مردمی رقم می زند .
راز محبوبیت و ماندگاری کم نظیر جهان پهلوان تختی را نه در برق نشان های رنگارنگ ورزشی او ، که در خصایص و سجایای اخلاقی و صفات بارز انسانی این فرزند وفادار مردم باید جستجو کرد .او با مردم چونان مردم می زیست .
در شادی شان گلخنده اش را نثار آنان می کرد و در ماتم و اندوهشان ایثارگرایانه و اندوهگین در کنارشان جای می گرفت . شادی هر لبخند فتحی را که بر لبانش نقش می بست با آنان قسمت می کرد و با غرور و پیروزی خویش بارها زنگار اندوه شکست را از سینه آنان می شست .
چه بسیار مردم سیلی خورده ای که زبونی خویش را در قدرت و حمیت و همت او جبران شده می دیدند و غروب آرزوها و آرمان های خویش را در طلوع نام و کام او از یاد می بردند و تداوم آرزوهایشان را در صلای مردانگی و عزت او ـ که او هرگز آن را به پای دونان و دشمنان سوگند خورده مردم نریخت- جستجو می کردند و چنین بود که تختی آرام آرام و نه یکباره و ناگهانی ، قهرمان شکست ناپذیر افسانه های دل مردم شد . او تبلور آرزوهای مُرده و به طاق نسیان سپرده مردم شد .
ت. و اینک امروز مردم سوگوار قهرمانی اند که صراحت لهجه و کلامش باعث می شد تا همواره نسبت به او بی مهری ورزیده شود . اما هیچ کدام از اینها باعث نمی شد که ناصر خان حجازی مصلحت اندیشی پیشه نماید . حجازی نیز در طول زندگانی اش صداقت ، راست گویی ، مردانگی و مردم داری را سرلوحه عملش قرار داده بود .
همراهی با مردم ویژگی ای بود که او را به مردم پیوند میزد . این را از عناوینی که مردم در عزاداری خود او را بدان ها می خواندند ، می شود بخوبی دریافت .
ده ها تدبیری که به کار برده شد تا خیل مردم سوگوار اسطوره ، نتوانند همدیگر را بیابند و در یک جا جمع شدنشان برای پاسداشت خاطره چهره اسطوره ایشان ، نمایش اعتراضی دیگری را این بار از جنس توده های مردم به نمایش گذارند ، نشانه نگرانی آنان از تبدیل اسطوره فوتبال به اسطوره مردمی است .
«ناصرخان باغیرت ،حرف تو حرف ملت !» پاسخ مردم به انتقاداتی شدید الحنی بود که حجازی دو سه ماه قبل از پروازش در وب سایت شخصی اش عنوان کرده بود . او خطاب به مسئولین گفته بود : «مردم معنای خدمت را می دانند . مردم را دوست داشته باشید تا آن ها هم شما را دوست داشته باشند.» او از قول گاندی نقل کرده بود: «درد من تنهایی نیست . مرگ ملتی است که برایشان گدایی را قناعت ، بی عرضگی را صبر و با تبسمی بر لب این حماقت را حکمت می نامند.»
مگر نه این که کمبل می گوید: «اسطوره ها حامل پیام های ارزشمندند» پس مردم نیز باید بتوانند پیام های اسطوره هایشان را در یابند . و این گونه بود که در طول مشایعت آخرین پروازش فریاد زدند: «اسطوره مردمی همینه همینه» ، «تختی ـ حجازی پیوندتان مبارک !»
و بدینسان عقاب آسمان آبی ایران پرواز خود را از سطح اسطوره فوتبال به عرصه اسطوره مردمی آغاز کرد!