پنجشنبه نهم تیرماه (سی ام ژوئن) مصادف با سالروز"بعثت" پیامبر مکرم اسلام است. بعثت را برانگیختگی ترجمه می کنند که دلالت بر نوعی به گُل نشستن و شکوفائی (flourishing) می کند. درست است که بعثت را مسلمانان به یاد پیامبر اسلام(ص) به پا می دارند، اما در حقیقت، بعثت پدیده ای انسانی است و همگان از چنین استعدادی بر خوردارند، بنابراین بزرگداشت چنین روزی، جشنواره ای برای نوع انسان است.
بعثت واژه ای عربی و قرآنی است که در زبان فارسی معادل دقیقی ندارد. تأمل درمفهوم عمیق این کلمه، کمک می کند تا تصور درست تری از پدیده بعثت داشته باشیم. مشتقات بعثت۶۷ باردر این کتاب تکرار شده که در تمامی مصادیق خود دلالت بر نوعی "بیدارشدن از خواب" می کند. مثل:
بیداری از خواب گران مرگ در روز رستاخیز، بیداری از خواب های دراز دنیائی ( همچون خواب اصحاب کهف)، بیداری خواب شبانه یا نیمروز، همچنین بیدار شدن ازخواب غفلتی که دامن فرد یا ملتی را می گیرد. بسیاری از ویروس ها و میکرب ها نیز در بدن های سالم به حالت خفته و غیر فعال وجود دارند، اما با ضعیف شدن بنیه و خستگی های جسم و جان، بیدار و فعال و بیماری زا می شوند. بصورت جمعی نیز ملت ها در معرض این آفات وآسیب ها و نابسامانی ها قرار دارند، مثل : فقر، فساد، فحشاء، فروپاشی نظام اخلاقی، دزدی، دیکتاتوری، ریاکاری، دروغ ، خشونت، کمبود و گرانی و....
در بدنه هر جامعه ای زمینه ها ی این آسیب ها و امکان رشد و توسعه و دامنگیر شدنش، همچون فعال شدن میکروب در بدن فرد، وجود دارد. قرآن این نابسامانی و آسیب های اجتماعی را که ناشی از غفلت و بی مسئولیتی مردم نسبت به سرنوشت جمعی می باشد در سه دسته تقسیم کرده و مردم را از برانگیخته شدن چنین میکرب های "عذاب" آوری هشدار داده است. عذاب، همان درد و رنجی است که از محرومیت ارضای نیازهای جسم و جانمان احساس می کنیم.
۱-عذاب از بالا: مسلط شدن قدرت های قاهرو جائر ( یا عذاب های آسمانی).
۲- عذاب از پائین : مسلط شدن اشرار و اراذل و اوباشی از طبقات پائین بر سرنوشت جامعه ( یا زلزله و امثالهم ).
۳- تفرقه و از هم پاشیدگی وحدت و دامنگیر شدن عذاب خشونت و جنگ داخلی.
انعام ۶۵- (ای پیامبربه مردم) بگو او قادر است که بر شما عذابی برانگیزد؛ از بالاسر شما، از زیر پایتان، یا لباس تفرقه بر شما بپوشاند و خشونت یکدیگر را بچشید. ببین چگونه آیات را به گونه های مختلف بیان می کنیم ، بسا که دریابند.
درمان چنین آسیب های اجتماعی ( که به تعبیر قرآن عذاب نامیده می شود) چیزی جز به سلامت نگه داشتن بدنه جامعه در برابر میکرب های نابسامانی و ظلم و بی عدالتی نیست و این مهم را در دنیای امروز قشر آگاه جامعه از طریق نهادهای مردمی مثل: احزاب، مطبوعات، وبلاگ ها، نهادهای مستقل مردمی، رادیوهای ملی و... انجام می دهند و در فرهنگ قرآن " امر به معروف و نهی از منکر"، به معنای مراقبت مردم بر مفاسد اجتماعی (که مهم ترین آنها انحراف و ستمکاری حاکمان است) نامیده می شود.
قرآن در دو مثال و مصداق تاریخی سلطه اشرار و مستبدین را بر جامعه ناشی از کنار کشیدن مردم و بی تفاوتی آنها نسبت به سرنوشت جمعی شمرده است:
اعراف ۱۶۷- آنگاه که پروردگارت اعلام کرد تا روز رستاخیز کسی را بر آنان( قوم ترسو و محافظه کار) بر می انگیزد ( به قدرت و حکومت می رساند) که به سختی آزارشان دهد...
شمس ۱۲- قوم ثمود آنگاه با طغیانشان (گفته های پیامبرشان را) تکذیب کردند، که شقی ترین آنها برانگیخته شد (به قدرت رسید و بالا آمد).
در فرازی از پیشوای عدالت، امام علی(ع) آمده است که : " مبادا امر به معروف و نهی از منکر را ترک می کنید، که دراین صورت اشرارتان بر شما ولایت (حکومت) خواهند کرد، سپس ( برای دفع شر آنها) دعا می کنید، اما چنین دعائی اجابت نخواهد شد ( راه درمان معضلات اجتماعی مبارزه با ریشه های فساد و عوامل فساد است نه دعای بی عمل) نهج البلاغه نامه ۴۷
جامعه ما را نیز عذابی از بالا و پائین با نظامی ستمگر واشراری از طبقات بی فرهنگ و خشن فرا گرفته و همدلی و مهر و محبت ایام انقلاب، تبدیل به تفرقه و تعصب و تخاصمی خانمانسوز شده است، بزرگداشت روز بعثت، بهانه ای است تا بیداری را جایگزین بی تفاوتی های پیشین در برابر قدرت گرفتن نا اهلان نالایق و فرصت طلبان فرومایه کنیم. درمان این درد ریشه دار بیش از همه به عهده آگاهان دلسوزاست که با ریشه یابی زمینه های این بلای عظیم، موجباب بیداری و بعثت ملت را فراهم سازند.
*نظرات وارده در یادداشت ها لزوما دیدگاه جرس نیست.